विश्लेषण :- हरि चाम्लिङ राई
किरात राइ अनि चुला संस्कार |
यो संसार को पहिला पहिचान हामि किराती हरु हो | जसमा राइ ,लिम्बु गुरुङ , मगर तामांग , भोटे , लेप्चा आदि धेरै मंगोलियन जात हरु आउछ | यस्तै हामि हरु को कुनै धर्म हुदैन हामि हरु को पहिचान जातीय या प्रान्तीय हुन्छ | जस्तो राइ जात , सेर्पा जात या गुरुङ जात आदि आदि किन भने हामि हरु ले आफनो आफनो संस्कार मान्ने गर्छुम | जातीय को निम्ति देवता या कुल देवता या फेरी मांग अनि पित्री हरु हुन्छ तर धर्म को निम्ति इश्वर हुनु अति जरुरि छ | अनि हामि किराती को कुनै प्रकार को इश्वर या भगवान हुदैन |
राइ को चुला संस्कार :-
राइ हरु को निम्ति मूल चुला को ठुलो भूमिका छ | यो ठाउ लाइ "हुत्लुंग" भन्ने गर्छ | जसको अर्थ हो | खाल्टो या डोब या फेरी (हुत भनेको खाल्टो ) अनि (लुंग भनेको ढुंगा ) खाल्टो मा ढुंगा गाडेको | यो मुख्य घर को पनि मुख्य कोठा को एक कुना मा हुन्छ | हुत्लुंग भएको अघेना लाइ डावेखाम भन्ने गरिन्छ |
मांग्पा (मुल्धामी) बसेको दाहिने तिर माखाप पुलुंग ( आमा को) हुन्छ | अनि बाए तिर पाखाप पुलुंग (बाबाको) हुन्छ येस्तई सिधा माथि तिर को ढुंगा लै हेप्तलुंग ,सप्तालुंग या सायालुंग भन्ने गरिन्छ | यो ढुंगा घर को मन सम्मान इजात अनि प्रतिष्ठा हो | यो हेप्तलुंग हरु लाइ अनेक नाम बाट सम्बोधन गर्ने गरिन्छ | जस्तो कि अन्न ढुंगा , चासुम्लुंग ,लक्ष्मी ढुंगा अनि इस्टमित्र अनि दाजु भाइ ढुंगा आदि आदि | हामी हरु ले यो चुला को ढुंगा लै अनेक नाम दिने को मुख्य कारण हो कि यो चुला को ढुंगा मा हाम्रो घर को लक्ष्मी , मान सम्मान , इस्टमित्र हरु धन धान्य अनि हाम्रो पुर्ख हरु को बास भइ हाम्रो रक्षा गर्नु हुन्छ |
हुप्त्लुंग गाडने या नया घर मा सार्ने |:- हुप्तलुंग खोज्नु को लागि प्राय नदि नाला मा जानु पर्छ अनि कम्ति मा एक फुट को लामो ढुंगा खोज्नु पर्छ | यदि पाएन भने कुनै पनि गोलो कार को ढुंगा लाइ खोपेर लाम्चो बनाउनु पर्छ | अनि तियो ढुंगा लाइ चोखो तिते पति जाड अनि अदुवा ले चोखाउनु पर्छ | तियो पछी हुप्लुंग राखने ठाउमा घर को सबै दाजु भाइ अनि मुल्धामी जामा हुनु पर्छ | दाजु भाइ हरु ले थाल अनि नान्ग्लो मा चामल अनि दियो कलस राखेर मूल धामी ले मुन्धुम जप गर्दै तियो ढुंगा लाइ हुत्लुंग मा राखने गर्छ | यो चुला राखेको मा कुनै अजाती हरु पस्नु मिल्दैन | यदि पसे मा राइ देव लाग्ने गर्छ | यो हुत्लुंग भए को छेउ छाउ अति सुध अनि राम्रो आचरण गर्नु पर्छ | यदि हामि हरु ले यो ठाउँ लाइ असुध या यो हुत्लुंग भएको छेउ छाउ मा न राम्रो पनि बिचार राखेमा हामि हरु लाइ कस्ट दुख आउने गर्छ या फेरी घर मा कुनै ठुलो जान धन को नुक्सान हुने गर्छ | राइ को निम्ति बाख्रा अति नै असुध हुने गर्छ ( कारण मा अर्को मालेख्ने छु) र हुत्लुंग भएको ठाउ मा कुनै बाख्रा लै प्रवेस दिनु हुदैन | हामि राइ हरु को लागि हुत्लुंग को अवास्कता जन्म बाट मरण सम्म आवस्यक पर्छ किन भने यो हाम्रो संस्कार हो |
र मैले पहिला पनि भन्दै आएको छु | मानब जीवन मा दुइ मुख्य भूमिका छ धर्म अनि संस्कार | र धर्म लाइ हामि ले धारण गर्ने हैन | धर्म ले हामि लाइ धारण गर्नु पर्छ | तर संस्कार ले हामि लाइ कहिले धारण गर्दैन | हामि ले संस्कार लाइ धारण गर्नु पर्छ |
किन भने धर्म भनेको समय परिस्थिति अनुकुल परिवर्तन सिल हो | तर हामि को संस्कार नितान्त निरन्तर अविरल छ | यदि हामी हरु ले संस्कार परिवर्तन गरियो भने हामि ले आफनो अस्तित्व आफनो पुर्ख अनि सबै आफन्त बाट सम्बन्ध तोडी दिने गर्छुम |
***************************************************************************************
अरु पनि धेरै छ बाकि कुनै समय मा फेरी........
अनुरोध छ:- यो जतिपनि माथि को कुरा हरु छ | यो मेरो आदरणीय आमा बाबा अनि जान्ने गुन्ने बाट मैले धारण गरेको हो र कतै कमि कमजोरी भए तल कोमेन्ट बक्स मा सुझाव दिनु होला
धन्याबाद........................
Hari Chamling Rai
किरात राइ अनि चुला संस्कार |
यो संसार को पहिला पहिचान हामि किराती हरु हो | जसमा राइ ,लिम्बु गुरुङ , मगर तामांग , भोटे , लेप्चा आदि धेरै मंगोलियन जात हरु आउछ | यस्तै हामि हरु को कुनै धर्म हुदैन हामि हरु को पहिचान जातीय या प्रान्तीय हुन्छ | जस्तो राइ जात , सेर्पा जात या गुरुङ जात आदि आदि किन भने हामि हरु ले आफनो आफनो संस्कार मान्ने गर्छुम | जातीय को निम्ति देवता या कुल देवता या फेरी मांग अनि पित्री हरु हुन्छ तर धर्म को निम्ति इश्वर हुनु अति जरुरि छ | अनि हामि किराती को कुनै प्रकार को इश्वर या भगवान हुदैन |
राइ को चुला संस्कार :-
राइ हरु को निम्ति मूल चुला को ठुलो भूमिका छ | यो ठाउ लाइ "हुत्लुंग" भन्ने गर्छ | जसको अर्थ हो | खाल्टो या डोब या फेरी (हुत भनेको खाल्टो ) अनि (लुंग भनेको ढुंगा ) खाल्टो मा ढुंगा गाडेको | यो मुख्य घर को पनि मुख्य कोठा को एक कुना मा हुन्छ | हुत्लुंग भएको अघेना लाइ डावेखाम भन्ने गरिन्छ |
मांग्पा (मुल्धामी) बसेको दाहिने तिर माखाप पुलुंग ( आमा को) हुन्छ | अनि बाए तिर पाखाप पुलुंग (बाबाको) हुन्छ येस्तई सिधा माथि तिर को ढुंगा लै हेप्तलुंग ,सप्तालुंग या सायालुंग भन्ने गरिन्छ | यो ढुंगा घर को मन सम्मान इजात अनि प्रतिष्ठा हो | यो हेप्तलुंग हरु लाइ अनेक नाम बाट सम्बोधन गर्ने गरिन्छ | जस्तो कि अन्न ढुंगा , चासुम्लुंग ,लक्ष्मी ढुंगा अनि इस्टमित्र अनि दाजु भाइ ढुंगा आदि आदि | हामी हरु ले यो चुला को ढुंगा लै अनेक नाम दिने को मुख्य कारण हो कि यो चुला को ढुंगा मा हाम्रो घर को लक्ष्मी , मान सम्मान , इस्टमित्र हरु धन धान्य अनि हाम्रो पुर्ख हरु को बास भइ हाम्रो रक्षा गर्नु हुन्छ |
हुप्त्लुंग गाडने या नया घर मा सार्ने |:- हुप्तलुंग खोज्नु को लागि प्राय नदि नाला मा जानु पर्छ अनि कम्ति मा एक फुट को लामो ढुंगा खोज्नु पर्छ | यदि पाएन भने कुनै पनि गोलो कार को ढुंगा लाइ खोपेर लाम्चो बनाउनु पर्छ | अनि तियो ढुंगा लाइ चोखो तिते पति जाड अनि अदुवा ले चोखाउनु पर्छ | तियो पछी हुप्लुंग राखने ठाउमा घर को सबै दाजु भाइ अनि मुल्धामी जामा हुनु पर्छ | दाजु भाइ हरु ले थाल अनि नान्ग्लो मा चामल अनि दियो कलस राखेर मूल धामी ले मुन्धुम जप गर्दै तियो ढुंगा लाइ हुत्लुंग मा राखने गर्छ | यो चुला राखेको मा कुनै अजाती हरु पस्नु मिल्दैन | यदि पसे मा राइ देव लाग्ने गर्छ | यो हुत्लुंग भए को छेउ छाउ अति सुध अनि राम्रो आचरण गर्नु पर्छ | यदि हामि हरु ले यो ठाउँ लाइ असुध या यो हुत्लुंग भएको छेउ छाउ मा न राम्रो पनि बिचार राखेमा हामि हरु लाइ कस्ट दुख आउने गर्छ या फेरी घर मा कुनै ठुलो जान धन को नुक्सान हुने गर्छ | राइ को निम्ति बाख्रा अति नै असुध हुने गर्छ ( कारण मा अर्को मालेख्ने छु) र हुत्लुंग भएको ठाउ मा कुनै बाख्रा लै प्रवेस दिनु हुदैन | हामि राइ हरु को लागि हुत्लुंग को अवास्कता जन्म बाट मरण सम्म आवस्यक पर्छ किन भने यो हाम्रो संस्कार हो |
र मैले पहिला पनि भन्दै आएको छु | मानब जीवन मा दुइ मुख्य भूमिका छ धर्म अनि संस्कार | र धर्म लाइ हामि ले धारण गर्ने हैन | धर्म ले हामि लाइ धारण गर्नु पर्छ | तर संस्कार ले हामि लाइ कहिले धारण गर्दैन | हामि ले संस्कार लाइ धारण गर्नु पर्छ |
किन भने धर्म भनेको समय परिस्थिति अनुकुल परिवर्तन सिल हो | तर हामि को संस्कार नितान्त निरन्तर अविरल छ | यदि हामी हरु ले संस्कार परिवर्तन गरियो भने हामि ले आफनो अस्तित्व आफनो पुर्ख अनि सबै आफन्त बाट सम्बन्ध तोडी दिने गर्छुम |
***************************************************************************************
अरु पनि धेरै छ बाकि कुनै समय मा फेरी........
अनुरोध छ:- यो जतिपनि माथि को कुरा हरु छ | यो मेरो आदरणीय आमा बाबा अनि जान्ने गुन्ने बाट मैले धारण गरेको हो र कतै कमि कमजोरी भए तल कोमेन्ट बक्स मा सुझाव दिनु होला
धन्याबाद........................
Hari Chamling Rai
No comments:
Post a Comment